Σημαντική θεωρεί το ΤΕΕ/ΤΗ την πρωτοβουλία της Περιφέρειας να παρουσιάσει σε κείμενο το όραμα για την Βιώσιμη Ανάπτυξη του Λεκανοπέδιο Ιωαννίνων, σε επιστολή του προς τον Γενικό Γραμματέα Περιφέρειας Ηπείρου, Δημήτρη Πανοζάχο.

 Πρόκειται, σύμφωνα με το  ΤΕΕ/ΤΗ, για μια ενδιαφέρουσα πρωτοβουλία κατά την έναρξη της Τέταρτης Προγραμματικής Περιόδου για την οποία ωστόσο, περιμένει εξειδίκευση, ώστε να αποτελέσει τον οδηγό για τα Έργα που έχει ανάγκη η περιοχή.
Από τις πλέον σημαντικές παρατηρήσεις που καταθέτει  το επιμελητήριο, παρατηρήσεις οι οποίες είναι αποτέλεσμα της εισήγησης του  Τριαντάφυλλου Μιχαηλίδη - Χωροτάκτη Μηχανικού την οποία συζήτησε σε επανειλημμένες συσκέψεις είναι η πηγή χρηματοδότησης των έργων.
Το Τ.Ε.Ε./Τ.Η. σημειώνει ότι στην υπό κρίση έκθεση το ύψος του συνολικού προϋπολογισμού των Έργων επηρεάζει σημαντικά την κατανομή των κονδυλίων κατά την Τέταρτη Προγραμματική Περίοδο. Οπότε σε καμία περίπτωση δεν πρέπει αυτά να υλοποιηθούν σε βάρος της ευρύτερης περιφερειακής ανάπτυξης, για την οποία όχι μόνον πρέπει να παραμείνει ο αρχικός προϋπολογισμός κονδυλίων του χωρικού Π.Ε.Π. αλλά να αυξηθεί ο τελευταίος σημαντικά από τα αντίστοιχα Τομεακά Προγράμματα.
Στον πρόλογό της η επιστολή του ΤΕΕ/ΤΗ αφού αναφέρετε στην παγκόσμια εμπειρία η οποία έχει αποκτηθεί και αφορά τα σχέδια βιώσιμης ανάπτυξης επισημαίνει:
Σύμφωνα με το Σχέδιο Ανάπτυξης του Κοινοτικού Χώρου, η βιώσιμη ανάπτυξη ορίζεται ως η συνισταμένη της περιβαλλοντικής προστασίας, της κοινωνικής συνοχής και της οικονομικής ανάπτυξης. Η βιώσιμη ανάπτυξη αποτελεί το ζητούμενο της εποχής καθώς συμβαδίζει με τις ανθρωπιστικές αξίες του πολιτισμού μας και δεν μπορεί παρά να αποτελεί τον αμετακίνητο στόχο όλων των Σχεδίων που έχουν χωρικές επιπτώσεις. Σε αυτό το πλαίσιο, προτείνουμε μια ισχυρότερη αναφορά στην αρχή της αειφορίας στα αναπτυξιακά σχέδια που υλοποιούνται στην περιοχή.

Δύο παράμετροι

Αν και η ανάγκη για την ενίσχυση των πόλων ανάπτυξης της χώρας είναι μεγάλη και πανθομολογούμενη, οποιοδήποτε αναπτυξιακό σχέδιο πρέπει να λαμβάνει εξίσου υπόψη δύο παραμέτρους.
Πρώτον, η ενδυνάμωση του πόλου ανάπτυξης οφείλει να εστιάζει στην διεκδίκηση μεγαλύτερου μεριδίου δραστηριοτήτων από το διεθνή καταμερισμό εργασίας, χωρίς να προκαλεί χωρικές ανισορροπίες με προωθούμενες μετακινήσεις κατοίκων από τους μικρότερους οικισμούς στο εσωτερικό της περιφέρειας. Άλλωστε, το Περιφερειακό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης της Περιφέρειας Ηπείρου μιλά για «λελογισμένες οικιστικές επεκτάσεις».
Δεύτερον, η ανάδυση ισχυρών πόλων ανάπτυξης δεν πρέπει να πληγώνει την εταιρική σχέση πόλης -υπαίθρου, η οποία, προς το παρόν, προσανατολίζεται σε διάχυση των αστεακών κοινωνικοοικονομικών σχέσεων στην ύπαιθρο και την παραγωγική αναδιάρθρωση της τελευταίας. Οι δύο τελευταίες εξελίξεις απαιτούν δεσμεύσεις σημαντικών πόρων για να περατωθούν.
Επιπρόσθετα, ιδιαίτερη σημασία για την ισόρροπη ανάπτυξη έχει η φέρουσα ικανότητα της πόλης - όπως θα προσδιοριστεί από το Ρυθμιστικό Σχέδιο - αναφορικά με τους νέους κατοίκους και τις μελλοντικές δραστηριότητες που θα υποδεχθεί το Λεκανοπέδιο.
Τα νέα δεδομένα της Περιφέρειας Ηπείρου με την υλοποίηση των μεγάλων έργων υποδομής επιτρέπουν την ανάδειξη της περιοχής σε αιχμή της περιφερειακής ανάπτυξης. Σε αυτό το πλαίσιο, το Λεκανοπέδιο καλείται να λειτουργήσει ως μαγνήτης για τις ιδιωτικές επενδύσεις και ως πρότυπο αστικής ανάπτυξης, αίροντας τις εξωτερικές επιβαρύνσεις από τον κορεσμό των υποδομών και την υποβάθμιση του περιβάλλοντος. Τα Έργα που θα υλοποιηθούν στην περιοχή οφείλουν να σέβονται και να αναδεικνύουν την ταυτότητα των οικισμών του Λεκανοπεδίου, όπως αυτή διαμορφώθηκε από την Ιστορία (π.χ. εθνοτικός διαχωρισμός στα Ιωάννινα, ποντιακή προέλευση των πρώτων κατοίκων της Ανατολής) και το Φυσικό Περιβάλλον (Λίμνη, νησί, ανάγλυφο).
Το Τ.Ε.Ε./Τ.Η. θεωρεί ότι καλώς γίνεται λόγος για τη σωστή λειτουργία και την εύκολη πρόσβαση των πολιτών στις Υπηρεσίες, σημειώνει δε την ανάγκη να γίνει ρητή αναφορά στην απαίτηση παροχής αναβαθμισμένων Δημόσιων Αγαθών, η οποία θα στηριχτεί σε εκπαιδευμένο προσωπικό που θα είναι φιλικό προς τον πολίτη. Είναι ευνόητο ότι οι Δημόσιες Υπηρεσίες πρέπει να έχουν Πιστοποιητικά Ποιότητας, Πιστοποιητικά Περιβάλλοντος, Υγιεινής κοκ. Αντιστοίχως, ιδιαίτερα σημαντική είναι η προστασία των κατοίκων της πόλης από φαινόμενα παραβατικότητας.

Φυσικός πλούτος

Η αξία του φυσικού περιβάλλοντος ως η βάση ανάπτυξης του Λεκανοπεδίου έχει γίνει αποδεκτή από όλα τα Σχέδια που έχουν προταθεί και το Σχέδιο Βιώσιμης Ανάπτυξης καλύπτει σε μεγάλο βαθμό το θέμα. Ωστόσο, το Τ.Ε.Ε./Τ.Η. θεωρεί ότι, για λόγους πληρότητας, είναι χρήσιμη η αναφορά στο κείμενο της ολοκληρωμένης διαχείρισης των απορριμμάτων, της ανακύκλωσης και του σχεδιασμού αντιμετώπισης των φυσικών καταστροφών, ως εργαλεία προστασίας του αστικού περιβάλλοντος και των ευαίσθητων οικοσυστημάτων στην περιοχή.
Στο πλαίσιο αυτό, έργα όπως η ενοποίηση και η ανάπλαση των κοινόχρηστων χώρων του κέντρου -που έχει ήδη μελετηθεί -θα οδηγήσει σε δικτύωση των ανοιχτών χώρων και των ιστορικών μνημείων, μέσω πεζοδρόμων, και σε ενίσχυση του ιστορικού κέντρου και της τοπικής ταυτότητας. Είναι σκόπιμο να αναφερθεί η ανάγκη προστασίας και ανάδειξης των όλων ανεξαιρέτως των μνημείων της πόλης, περιλαμβανομένων και αυτών της οθωμανικής περιόδου.
Αντίστοιχα, η αισθητική της πόλης συνδέεται άρρηκτα με τις παρεμβάσεις της συγκεκριμένης Προτεραιότητας, όπως και με τις παραστάσεις που προκαλούνται στους κατοίκους και τους επισκέπτες της πόλης. Πέρα από την ανάδειξη της ιδιαίτερης ταυτότητας της πόλης, προτείνουμε την υλοποίηση Προγραμμάτων -Ναυαρχίδα, δηλαδή παρεμβάσεων στον αστικό χώρο μεγάλης κλίμακας και αποφασιστικής σημασίας. Τα τελευταία οφείλουν να στοχεύουν, πέρα από την λειτουργικότητα και την ωφελιμότητα, όπως περιγράφονται στο Σχέδιο, στον εξωραϊσμό του δημόσιου χώρου και την οικοδόμηση μιας εικόνας βιώσιμης και ανταγωνιστικής πόλης.
Οι αναφορές στις νέες τεχνολογίες, την καινοτομία, την εκπαίδευση και το ανθρώπινο κεφάλαιο κινούνται προς τη σωστή κατεύθυνση, ωστόσο, πιστεύουμε ότι στην πράξη θα απαιτηθεί μεγαλύτερη ώθηση. Το Τ.Ε.Ε./Τ.Η. θεωρεί ότι η υλοποίηση Έργων προώθησης της εφαρμοσμένης έρευνας και της βιομηχανικής καινοτομίας σε περιφερειακό επίπεδο γύρω από τους ηγετικούς τομείς των σύγχρονων οικονομιών (νέα υλικά, πληροφορική, βιοτεχνολογία κλπ) και τους ερευνητικούς τομείς στους οποίους η Περιφέρεια Ηπείρου παρουσιάζεται ανταγωνιστική (ιατρική, βιοτεχνολογία) είναι προϋπόθεση sine qua non ώστε να είναι εφικτή η πλήρης αξιοποίηση των νέων υποδομών.
Αναφορικά με τις προτάσεις του Σχεδίου για την εξωστρέφεια της τοπικής οικονομίας, το Τ.Ε.Ε./Τ.Η. θεωρεί ότι μπορεί να αποτελέσουν την απαρχή ενός ενάρετου κύκλου της τοπικής οικονομίας, εφόσον υλοποιηθούν άμεσα. Επιπρόσθετα, θεωρούμε ότι η Αστική Διακυβέρνηση μπορεί να εξελιχθεί σε μια εξαιρετικά σημαντική διαδικασία διαμόρφωσης συναινέσεων σε τοπικό επίπεδο και η αφομοίωσή της από την κοινωνία αποτελεί πρόκληση για όλους τους Φορείς.
Το Σχέδιο Βιώσιμης Ανάπτυξης προτείνει μια σειρά από Έργα, μερικά από τα οποία είναι πιθανό να αναδειχθούν σε αιχμές της αστικής ανάπτυξης. Ωστόσο, η παράθεση των Έργων αντιμετωπίζει αδυναμίες στη διάρθρωσή της. Τα Έργα είναι ομαδοποιημένα κατά Προτεραιότητα και όχι κατά Δράση με αποτέλεσμα να μην είναι σαφές ποιους ακριβώς στόχους εξυπηρετούν. Θεωρούμε ότι τα Έργα πρέπει να ομαδοποιηθούν με βάση τις Δράσεις και να συνδεθούν με τις τελευταίες αλλά και μεταξύ τους, προκειμένου να είναι ξεκάθαρη η λειτουργία τους. Επίσης, ιδιαίτερα σημαντική είναι η εκπόνηση μελέτης σκοπιμότητας και μελέτης βιωσιμότητας, τουλάχιστον για τα μεγαλύτερα Έργα, ώστε να εξεταστούν σε στερεότερο έδαφος οι εναλλακτικές στρατηγικές για την περιοχή. Επειδή ακόμη η απόφαση κατασκευής σημαντικού μέρους των Έργων αυτών αφορούν περισσότερους του ενός Φορείς, είναι απαραίτητο να προηγηθεί ουσιαστικός διάλογος μεταξύ των εμπλεκομένων Φορέων.
Το Τ.Ε.Ε./Τ.Η. σημειώνει ότι το ύψος του συνολικού προϋπολογισμού των Έργων επηρεάζει σημαντικά την κατανομή των κονδυλίων κατά την Τέταρτη Προγραμματική Περίοδο. Οπότε σε καμία περίπτωση δεν πρέπει αυτά να υλοποιηθούν σε βάρος της ευρύτερης περιφερειακής ανάπτυξης, για την οποία όχι μόνον πρέπει να παραμείνει ο αρχικός προϋπολογισμός κονδυλίων του χωρικού Π.Ε.Π. αλλά να αυξηθεί ο τελευταίος σημαντικά από τα αντίστοιχα Τομεακά Προγράμματα.

Πολιτικές ευθύνες

Η προώθηση της καλοήθους επιχειρηματικότητας και της καινοτομίας, απολύτως αναγκαία για την περιφερειακή ανάπτυξη, συνδέεται με τις πολιτικές σε εθνικό επίπεδο, με άξονα την προώθηση κεφαλαίων υψηλού κινδύνου (venture capitals) και των νέων επιχειρήσεων δραστηριοτήτων έντασης γνώσης με αφετηρία τα πανεπιστήμια (spin offs).
Έργα και δράσεις με θέμα:
- την ένταξη των νέων ανέργων στην παραγωγή.
- κοινωνικοποίηση της γνώσης, με σκοπό να γίνει πιο προσιτή στις παραγωγικές τάξεις που δεν έχουν άμεση πρόσβαση σε αυτές.
- την πιστοποίηση και προβολή προϊόντων της περιοχής.
- την δημιουργία μηχανισμού προβολής και επιστημονικής τεκμηρίωσης του πολεοδομικού συγκροτήματος ως ιδανικό προορισμό για επενδυτές και κατοίκους (place promotion).
- τις εναλλακτικές μορφές Αστικής Διακυβέρνησης, με περισσότερο δημοκρατικό σχήμα ώστε, πέρα από τα νόμιμα και οργανωμένα συμφέροντα, να υπάρχει συμμετοχή των ευάλωτων κοινωνικών ομάδων (άνεργοι, νέοι, ανύπαντρες μητέρες, μετανάστες, υπερήλικες), θα δημιουργήσουν νέα δεδομένα για την οικονομική ανάπτυξη της περιοχής.

Έργα στο λεκανοπέδιο

Επιπρόσθετα, το Τ.Ε.Ε./Τ.Η. θεωρεί απαραίτητη την υλοποίηση μιας σειράς έργων στο Λεκανοπέδιο:
- η επίλυση του κυκλοφοριακού προβλήματος.
- η προστασία της λίμνης, ιδίως μέσα από έργα αποχέτευσης στους γύρω οικισμούς και έργα αντιρρύπανσης.
- η προστασία των αστικών δασών και αλσών, με εργασίες καθαρισμού και πρόληψης των φυσικών καταστροφών.
- η ορθολογική διαχείριση του νερού μέσα από τον εκσυγχρονισμό των δικτύων ύδρευσης και την μείωση των διαρροών.
- η ολοκληρωμένη Διαχείριση του Παράκτιου Χώρου -οριοθέτηση Λίμνης και αναπλάσεις με σκοπό τη δημιουργία ενός υδάτινου μετώπου με μεικτές χρήσεις και χαμηλή πληθυσμιακή πυκνότητα.
- η βελτίωση της πραγματικής εικόνας της πόλης και ενθάρρυνσης της δημιουργίας ευχάριστου μικροκλίματος στις γειτονιές -απομάκρυνση φωτεινών επιγραφών, επισκευή προσόψεων, δεντροφυτεύσεις, πεζοδρομήσεις.
- η προστασία της πανοραμικής εικόνας της πόλης (skyline) με την τοποθέτηση πρασίνου στην οροφή όσων πολυκατοικιών δεν έχουν στέγη.
- Η κατασκευή κτιρίων -τροπαίων, από επώνυμους αρχιτέκτονες.
- Η προώθηση της αυτόνομης και συστηματικής προβολής της πόλης, μέσα από την υιοθέτηση λογότυπου, σλόγκαν και την ετήσια υλοποίηση ενός Μεγάλου Καλλιτεχνικού Γεγονότος (Φεστιβάλ – Έκθεση, κ.λ.π).

Σε κάθε περίπτωση, είναι σημαντικό η έμφαση να δοθεί σε Έργα με υψηλό βαθμό ωριμότητας και, ιδίως, στα Έργα που θα προκύψουν από μελέτες σκοπιμότητας και βιωσιμότητας. Όσον αφορά τους προϋπολογισμούς των Έργων, που δημοσιεύτηκαν, θεωρούμε ότι θα μπορούσαν να είχαν παραλειφθεί, καθόσον ο στόχος δεν είναι ο οικονομικός προσδιορισμός των προτεινόμενων Έργων αλλά ο προσδιορισμός του Οράματος της πόλης, στα πλαίσια μιας βιώσιμης αναπτυξιακής πορείας. Εξάλλου είναι γνωστή η ανάγκη της ακρίβειας του προσδιορισμού των οικονομικών δεδομένων ιδίως έργων που αυτοχρηματοδοτούνται από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Επίσης, θεωρούμε ότι, εκτός από τα ανταγωνιστικά ευρωπαϊκά προγράμματα Jessica, Jeremie και Jaspers, πρέπει να υπάρξει στόχευση σε περισσότερο συναφή και υψηλού προϋπολογισμού Προγράμματα, όπως τα Προγράμματα Εδαφικής Συνεργασίας, (π.χ. Πρόγραμμα ‘Νοτιοανατολική Ευρώπη’) και Πρωτοβουλίες (π.χ. URBACT II).
   
Ιδιάζουσας σημασίας για τον αναπτυξιακό σχεδιασμό του Λεκανοπεδίου Ιωαννίνων είναι η ολοκλήρωση και η έγκαιρη θεσμοθέτηση του Ρυθμιστικού Σχεδίου, καθώς το τελευταίο αναμένεται να ορίσει επακριβώς την χωροθέτηση των υποδομών και των τοπικών κέντρων, τα τόξα αστικής ανάπτυξης, τις χρήσεις γης, τους όρους δόμησης και τα μέτρα για την προστασία του περιβάλλοντος.
Θεωρούμε δεδομένη, σε θεσμικό επίπεδο, την υπεροχή του Ρυθμιστικού Σχεδίου, καθώς αυτό προβλέπεται από τον νόμο, και τυχόν αποκλίσεις του Σχεδίου Βιώσιμης Ανάπτυξης από το Ρυθμιστικό Σχέδιο επιβάλλουν την αναθεώρηση του πρώτου.

Παρακολούθηση
υλοποίησης των έργων


Αναφορικά με την παρακολούθηση του Σχεδίου, το Τ.Ε.Ε./Τ.Η. θεωρεί ότι θα ήταν χρήσιμη η δημιουργία ενός ad hoc Οργάνου στο οποίο εκτός από τους εκπροσώπους των Περιφερειών και της Αυτοδιοίκησης, θα μετέχουν τοπικοί, επιστημονικοί και επαγγελματικοί φορείς, μη κυβερνητικές οργανώσεις, καθώς, επίσης, και εκπρόσωποι από πιο ευάλωτες -εισοδηματικά και κοινωνικά -ομάδες της Κοινωνίας των Πολιτών.
Το συγκεκριμένο Όργανο, εφόσον λειτουργήσει αποτελεσματικά, θα αποτελέσει το καλύτερο όχημα προώθησης της Αστικής Διακυβέρνησης στο Λεκανοπέδιο και θα συμβάλλει στην οικοδόμηση συναίνεσης σε τοπικό επίπεδο, προκειμένου να υλοποιηθεί το Σχέδιο χωρίς καθυστερήσεις.
Το Τ.Ε.Ε./Τ.Η. ως Τεχνικός Σύμβουλος του Κράτους στην Περιφέρεια και εκπρόσωπος εκατοντάδων μηχανικών θα συμβάλλει με όλες του τις δυνάμεις στην υλοποίηση του συγκεκριμένου στόχου και θεωρεί ότι το ίδιο πρέπει να είναι μέλος του συγκεκριμένου Οργάνου.
Σε κάθε περίπτωση, εκτιμούμε ότι οι υφιστάμενοι και οι υπό σχεδιασμό Φορείς –Περιφέρεια Ηπείρου, Οργανισμός Ρυθμιστικού Σχεδίου – είναι απολύτως ικανοί να διαχειριστούν, σε επίπεδο εφαρμογής, επιτυχώς την υλοποίηση του Σχεδίου Βιώσιμης Ανάπτυξης.
Τέλος, το Τ.Ε.Ε./ Τ.Η. υπογραμμίζει τη χρησιμότητα και τη σημασία του Σχεδίου ως εφαλτήριο για την τοπική ανάπτυξη, όπως και τη δυνατότητα που προσφέρει για αυξημένη απορρόφηση ευρωπαϊκών πόρων. Παράλληλα, όμως, τονίζει την ανάγκη εξειδίκευσης και συμπλήρωσής του, ούτως ώστε το Λεκανοπέδιο να αποτελέσει την αιχμή της σύνδεσης όλης της Περιφέρειας με τα αναδυόμενα τόξα ανάπτυξης της Νοτιοανατολικής Ευρώπης.