Mon09242018

Last update09:03:40 AM GMT

Font Size

Profile

Cpanel

Άσκηση ψυχικής ανάτασης ... επί σκηνής!

  • PDF

askitikiΜετά από αναβολές λόγω καιρικών συνθηκών η «Ασκητική» έμελλε να ανέβει τελικά στο Πνευματικό Κέντρο του δήμου Ιωαννιτών μέσα σε μια κατάμεστη αίθουσα όπου ηθοποιοί και κοινό βίωσαν μια πνευματική και συναισθηματική μέθεξη συντονισμένοι στο καζαντζακικό σύμπαν.

Ήταν 29 Σεπτεμβρίου του 2014, όταν το γιαννιώτικο κοινό βίωσε μια ανεπανάληπτη θεατρική εμπειρία απολαμβάνοντας επί σκηνής ένα φιλοσοφικό δοκίμιο, τη κοσμοθεωρία ενός μεγάλου Έλληνα συγγραφέα, του Νίκου Καζαντζάκη υπό το σκηνοθετικό πρίσμα του Πάνου Αγγελόπουλου και με πρωταγωνιστή τον εξαιρετικό Γιαννιώτη ηθοποιό Τάσο Νούσια. Οι «Πολιτιστικές Διαδρομές» παρακολούθησαν αυτό το τολμηρό εγχείρημα και μίλησαν με τον σκηνοθέτη που επιδιώκει αφενός να βάζει δύσκολα στον εαυτό του αφετέρου να προσφέρει άκρως ενδιαφέροντα για το κοινό, όπως φάνηκε και από το παρατεταμένο χειροκρότημα στην αυλαία της παράστασης.

Συνέντευξη στον Παναγιώτη Κάπο

Αρχικά, θα ήθελα να σας συγχαρώ για το τολμηρό σας εγχείρημα και το εξαίσιο αποτέλεσμα. Πώς επιλέξατε την Ασκητική, ένα φιλοσοφικό δοκίμιο για να ανέβει στη θεατρική σκηνή; Αποτελεί μια δήλωση εκ μέρους σας για την πνευματική ένδεια και ηθική παρακμή που βιώνουμε; Είναι μια πράξη αντίστασης και αφύπνισης ενός κοιμώμενου έθνους;

Η «Ασκητική» είναι το έργο που με βασάνιζε πολλά χρόνια. Το είχα διαβάσει στη νεότητά μου και τώρα είμαι τυχερός που κατόρθωσα να το παρουσιάσω στο θέατρο. Πρόσφατα μάλιστα μετακόμιζα τη βιβλιοθήκη μου από ένα σπίτι σε άλλο και το παλιό δερμάτινο βιβλίο της «Ασκητικής» πέφτει στα χέρια μου. Εκεί είπα ότι πρέπει κάτι να γίνει με το βιβλίο αυτό. Έτσι, δημιουργήθηκε η πρώτη ιδέα να το μεταφέρω στο θέατρο. Σαν να καλούσε το ίδιο το βιβλίο.

Πρόκειται, τελικά, για ένα ρίσκο που στέφθηκε με επιτυχία; Καλλιτεχνική, αισθητική και γιατί όχι εμπορική;

Μου έκανε μεγάλη εντύπωση ότι από τις πρώτες παραστάσεις που ανέβηκε το έργο είχαμε έναν κόσμο που ήταν από διάφορα στρώματα: καθηγητές, δάσκαλοι, νοικοκυρές, επιστήμονες. Όλος αυτός ο κόσμος ήθελε να δει αυτό το έργο. Αυτή η πρώτη εντύπωση μού έδωσε θάρρος για να μπορέσω να προχωρήσω και στις επόμενες παραστάσεις

Η Ασκητική είναι ένα ιδιαίτερα απαιτητικό κείμενο που γράφτηκε για ανάγνωση και όχι για παράσταση. Εμπεριέχει νοήματα που γίνονται κατανοητά μέσα από τον γραπτό λόγο και την ανάγνωση η οποία περιλαμβάνει διαδικασίες όπως συγκέντρωση, επανάληψη και εμβάθυνση. Μπορούν τελικά τα νοήματα αυτά να γίνει εύληπτα μέσα από ένα δρώμενο και ιδιαίτερα σε κάποιον που δεν έχει έρθει σ' επαφή με το έργο του Καζαντζάκη;

Βεβαίως! Μπορεί να το παρακολουθήσει ο καθένας. Η «Ασκητική» είναι ένα έργο θρησκευτικό, πολιτικό, ποιητικό. Ο πρόλογος αντιστοιχεί με τη γένεση όπου κυριαρχούν το φως και το σκοτάδι, η ζωή και ο θάνατος. Μετά ανιχνεύουμε την προετοιμασία, τον κόσμο μέσα σ' ένα λόγο με τις εκφραστικές δυνάμεις της ψυχής. Ο πνευματικός τόνος ανεβαίνει στο εσχατολογικό όραμα όπου εν ονόματι της σωτηρίας του Θεού ενορχηστρώνει γύρω του τα φυτά, ζώα, φυλές, την ανθρωπότητα, το σύμπαν ολόκληρο. Στην πράξη αναπαράγει τη θεϊκή δημιουργία με μια κυριολεκτική και άλλοτε με μια αλληγορική γλώσσα. Καταλήγει στο πολύ προσωπικό πιστεύω. Όλα αυτά τα κείμενα που υπάρχουν στην «Ασκητική»: ο πρόλογος, η προετοιμασία, η πορεία, το όραμα, η πράξη και η σιγή μπόρεσα και τα πάντρεψα μέσα από δύο δυνάμεις όπως είναι το Πνεύμα και η Καρδιά όπου στη σκηνή το λογικό και το αλαζονικό Πνεύμα το υποκρίνεται ένας ώριμος άνδρας ενώ την τρυφερή και αβέβαιη καρδιά μια νεότερη γυναίκα. Δίπλα τους ένας μεικτός χορός που τους βομβαρδίζει συνεχώς με ερωτήματα και δοκιμασίες.

Αυτή είναι ουσιαστικά η δική σας θεατρική ανάγνωση και τα εργαλεία της δικής σας διαμεσολάβησης. Υπήρξαν σκηνοθετικές αναθεωρήσεις;

Πραγματικά. Πάνω σ' αυτή την αντίληψη μπόρεσα και έστησα όλο αυτό το θεατρικό έργο. Μέσα στην πορεία των παραστάσεων πολλά αφαιρέθηκαν και πολλά προστέθηκαν. Ήταν ένα έργο που εξελισσόταν κάθε φορά. Το θέατρο είναι άλλωστε ένας ζωντανός οργανισμός. Κάθε παράσταση είναι και διαφορετική.

Η παράσταση αυτή παίζεται τέσσερα χρόνια. Είχε ξεκινήσει με άλλους συντελεστές – ηθοποιούς; Τι άλλο έχει αλλάξει από τότε;

Έτσι είναι. Το έργο αυτό για πρώτη φορά ανέβηκε το 2011 στο ίδρυμα «Μιχάλης Κακογιάννης», μετά στο «Μέγαρο Μουσικής» και φέτος κάναμε αυτή την περιοδεία σε διάφορα μέρη της Ελλάδας. Στην παράσταση αυτή που είναι πρωταγωνιστής ο Τάσος Νούσιας κάναμε μια καινούργια διασκευή καθώς προστέθηκαν πράγματα στην κινησιολογία, στον σκηνικό χώρο, στα βίντεο που φαίνονται από πίσω. Με τον Τάσο Νούσια, ο οποίος έκανε μια καταπληκτική ερμηνεία, το έργο πήρε μια άλλη διάσταση. Έγινε η παράσταση πιο δυναμική. Πήρε μια ενέργεια που την φέρνει ο ίδιος ο ηθοποιός.

Μήπως η Ασκητική του Καζαντζάκη θα έπρεπε να παίζεται διαρκώς στη χώρα μας ως μια υπενθύμιση της έννοιας του χρέους και ως μια άσκηση αυτογνωσίας;

Η παράσταση είναι διαχρονική έτσι κι αλλιώς. Όποτε και να παιχτεί είναι μέσα στον χρόνο. Αλλά τη συγκεκριμένη περίοδο μετά το 2011 που ανέβηκε έχει αποκτήσει μια άλλη έννοια. Είναι η πραγματικότητα της εποχής μας που μας παροτρύνει να αφήσουμε τον αληθινό εσωτερικό μας κόσμο να ακουστεί. Παράλληλα, μας εξοικειώνει με τις μεγάλες αγωνίες που μας οδηγούν στα λυτρωτικά συλλογικά οράματα. Αν το έργο αυτό ανέβαινε πριν από δέκα χρόνια ίσως να μην είχε την ίδια απήχηση που έχει τώρα. Ο κόσμος την προηγούμενη δεκαετία είχε άλλες βλέψεις, βρισκόταν σε διαφορετικό μήκος κύματος ενώ τώρα υπάρχουν οι κατάλληλες συνθήκες που το καθιστούν ακόμα πιο επίκαιρο.

Τι είναι αυτό που σας έχει κάνει τη μεγαλύτερη εντύπωση σχετικά με τον Καζαντζάκη;

Ο συγγραφέας αυτός έχει έναν τέτοιο όγκο έργου, το οποίο δεν νομίζω να μπορεί άλλος συγγραφέας στα χρόνια που ζει να μπορέσει να το φτάσει. Πραγματικά, δεν μπορώ να συλλάβω αυτόν τον συγγραφικό όγκο.

Έχουν γίνει παραστάσεις της «Ασκητικής» στο εξωτερικό;

Έχουμε πολλές προτάσεις αλλά λόγω του κόστους υπάρχουν δυσκολίες. Για παράδειγμα, πριν από δύο χρόνια ήταν να πάμε σ' ένα φεστιβάλ στην Ινδία. Μας κάλυπταν όλα τα έξοδα αλλά εμείς έπρεπε να καλύψουμε τα έξοδα μεταφοράς. Κάναμε προσπάθειες σε όλα τα υπουργεία. Δεν βρήκαμε πέντε χιλιάδες ευρώ για να μπορέσουμε να πάμε εκεί. Το αξιοπερίεργο είναι ότι δεν έχουμε βρει μια χορηγία πουθενά ούτε δημόσια ούτε ιδιωτική. Μόνοι μας προσπαθούμε και δημιουργούμε όλες αυτές τις παραστάσεις χωρίς να έχουμε κέρδος. Και βέβαια πρέπει να υπάρχουν πολλές παραστάσεις από διάφορους θιάσους. Σε γενικές γραμμές πολλά από τα παιδιά που κάνουν όλες αυτές τις παραστάσεις δεν πληρώνονται. Προσπαθούν να κάνουν το όνειρό τους πραγματικότητα. Σήμερα δεν υπάρχει καμία ενίσχυση.

Μου προκαλεί τεράστια εντύπωση το γεγονός ότι δεν υπήρξε μια οικονομική αρωγή για παράσταση της «Ασκητικής» στο εξωτερικό κάτι που θα μπορούσε να διαφημίσει την Ελλάδα, να προωθήσει σημαντικά τον σύγχρονο ελληνικό πολιτισμό, την πολιτιστική διπλωματία ακόμα και την εξωτερική πολιτική. Άλλες χώρες αν διέθεταν έναν Καζαντζάκη, έναν παγκόσμιο συγγραφέα, θα τον είχαν αξιοποιήσει ποικιλοτρόπως.

Αυτή τη χρονιά είναι να πάμε στις Ηνωμένες Πολιτείες (Σικάγο, Νέα Υόρκη και Βοστώνη) ή τον Οκτώβρη ή τον Μάρτη του 2015. Ο διοργανωτής της παράστασης εκεί έχει βρει το μισό ποσό που απαιτείται από κάποιους ιδιωτικούς φορείς. Κατά συνέπεια, περιμένουμε να δούμε τι θα γίνει. Δεν χρειαζόμαστε πολλά χρήματα. Πιο πολύ θέλουμε να καλύπτουμε τα έξοδά μας. Δεν πάμε να κερδίσουμε από την παράσταση. Το θέατρο είναι μέσα στη ζωή μας.

Μήπως το θέατρο στην Ελλάδα είχε χάσει τον κοινωνικό και διδακτικό του ρόλο; Αποτελεί η ηθική και πνευματική κρίση το έναυσμα για μια ουσιαστική επαναπροσέγγιση με το κοινό, να βγουν κάποια πιο απαιτητικά έργα που έχουν ένα βαθύτερο νόημα;

Θα μιλήσω προσωπικά. Στο παρελθόν είχα κάνει κάποιες σκηνοθεσίες όπως τη Σπασμένη Στάμνα του Κλάιστ και τους «Κουραμπιέδες» του Χασάπογλου, έργα που είχαν πάει σε μια περιοδεία στη Γερμανία. Ανεβάζω έργα τα οποία είναι μεγάλα έργα λογοτεχνικά – φιλοσοφικά και όχι θεατρικά. Έκανα την «Ασκητική», μετά από αυτό «Το Υπόγειο» του Ντοστογιέφσκι, ένα μεγάλο έργο και αυτό το οποίο παρουσίασα πέρυσι στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών με μεγάλη επιτυχία. Όλα αυτά αποτελούν μια πρόκληση. Βάζω δύσκολα πράγματα στον εαυτό μου. Δεν θέλω να πάρω ένα θεατρικό έργο έτοιμο και να το παρουσιάσω. Η δική μου οπτική είναι διαφορετική και νομίζω ότι δεν το κάνει κάποιος άλλος. Όταν έχεις διαβάσει Καζαντζάκη ή Ντοστογιέφσκι σίγουρα έχεις την περιέργεια να δεις πως το έχει μεταφερθεί στο θέατρο.

Θα μπορούσε αυτό το τολμηρό αλλά και πετυχημένο εγχείρημά σας να ανοίξει τον δρόμο για επιλογή και από άλλους σκηνοθέτες ή παραγωγούς πιο απρόσιτων –τουλάχιστον εκ πρώτης όψεως– κειμένων; Να δώσουν την ώθηση για ένα διαφορετικό και πιο ουσιαστικό θέατρο;

Είναι ακριβώς όπως το λες. Αυτή την περίοδο ειδικά αυτό το θέατρο έχουμε ανάγκη, γιατί εκείνο που θα μας σώσει είναι το πνεύμα μας. Μόνο το πνεύμα διαθέτει αυτό μπορεί να μας σώσει: η βαθιά συνείδηση, η πνευματική, η πολιτική.

Έρχεστε σε επαφή με το κοινό μετά το τέλος της παράστασης; Ποια είναι η αίσθηση που αποκομίζετε για αυτή τη θεατρική τους εμπειρία; Έχετε ακούσει κάτι που σας έχει σημαδέψει;

Μου έχουν ριζωθεί βαθιά τα λόγια ενός πρώην φυλακισμένου που είχε έρθει να δει την παράσταση. Μου είπε ότι αυτό το έργο του ήρθε σαν μια μαχαιριά στην καρδιά, ότι μέσα από την «Ασκητική» κατάλαβε αυτό που είχε κάνει τόσα χρόνια και βλέποντας την παράσταση λυτρώθηκε. Ήταν είκοσι χρόνια φυλακή ο άνθρωπος. Αυτά τα λόγια έχουν μείνει μέσα μου.

Η Ασκητική μιλά για την προσωπική ευθύνη, το χρέος του ατόμου. Αποτελεί η απουσία τους τη ρίζα των διαχρονικών παθογενειών της χώρας μας;

Αν τα είχαμε αυτά, νομίζω θα ήμασταν πολύ διαφορετικοί. Είναι σίγουρο ότι ατομικά δεν έχουμε συναίσθηση του χρέους μας. Το μεγαλύτερο θέμα είναι ότι έχουμε έναν φόβο. Είναι ο φόβος και η ελπίδα. Η ελευθερία στο έργο του Καζαντζάκη παίρνει διάφορες μορφές. Ελευθερία είναι η απουσία φόβου και ελπίδας. Είναι η αυτάρκεια, είναι η αναγωγή της ανάγκης σε βούληση. Στο τέλος ελευθερία είναι η λύτρωση. Απαραίτητη, δηλαδή, προϋπόθεση της ελευθερίας σε όλες τις μορφές είναι η απουσία φόβου και ελπίδας. Η ελπίδα είναι προϋπόθεση και αιτία του φόβου. Μόνο αν απελευθερωθούμε θα μπορέσουμε να δημιουργήσουμε.

Ποια είναι η κατάσταση στον ελληνικό θεατρικό κόσμο αυτή την εποχή;

Είπαμε για το ζήτημα της οικονομικής αρωγής και των χορηγιών. Αυτό ενδεχομένως θα μπορούσε να λυθεί από τις μεγάλες επιχειρήσεις. Όταν έχουν κάποια κέρδη να διαθέτουν ένα μέρος τους στην τέχνη με βάση κάποια κριτήρια. Πιστεύω ότι ο σκοπός του επιχειρείν είναι και ο κοινωνικός ρόλος. Έτσι, θα μπορέσει η τέχνη να αποκτήσει μεγαλύτερη αξία.

Βλέπουμε βέβαια κάποια ιδρύματα να διαθέτουν σημαντικά κονδύλια για την τέχνη και τον πολιτισμό.

Είναι πολύ σημαντικό αυτό. Θα μπορούσαν τα ιδρύματα αυτά να ανοιχθούν, να αποκτήσουν μια ευρύτερη οπτική για την τέχνη. Τέχνη χωρίς χρήματα δεν γίνεται. Η Ελλάδα σήμερα έχει ανάγκη την εξωστρέφεια, να βγει στο εξωτερικό με τον κινηματογράφο, το θέατρο, με τον πολιτισμό της.

Μιλήστε μας λίγο για τους σταθμούς της ζωής και της καριέρας σας.

Έχω περάσει από πολλούς χώρους. Ξεκίνησα με το θέατρο, πέρασα στην τηλεόραση. Έκανα εκπομπές και ντοκιμαντέρ για κλασικούς και σύγχρονους συγγραφείς για την κρατική τηλεόραση. Μετά πήγα στο εξωτερικό. Δούλεψα στην Ιταλία, στην Αγγλία και αλλού μέχρι που σκηνοθετούσα μικρά διαφημιστικά σποτάκια από την Κορέα μέχρι την Ινδονησία. Έκανα μια διαδρομή περίπου δέκα χρόνια σ' αυτό. Αλλά το πιο σημαντικό για μένα είναι το θέατρο.

Σας είδαμε πολύ συγκινημένο στην αυλαία της Ασκητικής στο Πνευματικό Κέντρο Ιωαννίνων. Είναι τελικά ένα έργο ζωής που στο τέλος κάθε παράστασης αποτυπώνει όραμα, μόχθο και προσδοκίες;

Ήμουν πολύ συγκινημένος διότι ήταν αυτή η ανταπόκριση του κοινού που μου έκανε εντύπωση και μου δίνει θάρρος για να συνεχίσω στα επόμενα σχέδιά μου. Όταν η παράσταση πάει καλά και εισπρακτικά βγάζει τα έξοδά της μπορεί να με οδηγήσει στο να κάνω το επόμενο βήμα. Αν για παράδειγμα από τις πενήντα παραστάσεις που θα κάνω μου συμβεί σε δεκαπέντε με είκοσι εγώ είμαι ευχαριστημένος.

Σκηνοθετήσατε ένα μεγαλόπνοο έργο. Μετά από την Ασκητική τι έπεται;

Μετά την «Ασκητική» έκανα «Το Υπόγειο» του Ντοστογιέφσκι καθώς αυτοί οι δύο συγγραφείς έχουν κάποια συγκοινωνούντα δοχεία. Τώρα ετοιμάζω το «Άκου Ανθρωπάκο» του Βίλχελμ Ράιχ για τις αρχές του 2015.

Θα σας περιμένουμε στα Γιάννενα λοιπόν.

Οπωσδήποτε θα ήθελα να ξαναρθώ. Σκεφτόμαστε να επαναλάβουμε και την παράσταση της «Ασκητικής» μετά από την επιτυχία που είχε καθώς κάναμε μια περιοδεία επτά παραστάσεων και ο περισσότερος κόσμος ήταν στα Γιάννενα. Βέβαια, αν ξαναρθούμε με την «Ασκητική» θα υπάρχουν και κάποιες άλλες σκηνές, μια διαφορετική μορφή γι' αυτούς που ενδεχομένως θέλουν να την ξαναδούν.

Σας ευχαριστώ για τον χρόνο σας. Καλή συνέχεια.

Ευχαριστώ κι εγώ.