Wed11142018

Last update09:46:01 AM GMT

Font Size

Profile

Cpanel

«Υπάρχει μια bullyingκρατία. Δεν έχουμε δει σοβαρά γεγονότα...»

  • PDF

panoushsΣυνέντευξη του Καθηγητή Γιάννη Πανούση

-Ο τίτλος της εισήγησής σας στην Ημερίδα είναι «Τι και ποιος κρύβεται πίσω από τη σχολική βία». Μπορείτε να μας δώσετε το στίγμα της;

-Κοιτάξτε, υπάρχει ένα πρόβλημα οριοθέτησης της έννοιας της σχολικής βίας, διότι αν είναι βία εγκληματική είναι άλλο πράγμα, αν είναι ιδιόρρυθμη επιθετικότητα μέσα στο σχολείο είναι άλλο πράγμα. Άρα λοιπόν οι έρευνες αφήνουν κάποια θολά σημεία σε αυτό το θέμα, τι έχει στο μυαλό του ο δράστης, τι έχει στο μυαλό του το θύμα, τι έχουν στο μυαλό τους οι τρίτοι, αν μπορεί να υπάρξει παρέμβαση ενός φορέα που είναι έξω από το σχολείο, δηλαδή αν είναι έγκλημα πρέπει να παρέμβει η αστυνομία. Άρα, λοιπόν, πίσω από αυτόν τον όρο εκφοβισμός ή σχολική βία, κατά τη γνώμη μου, κρύβονται διάφορες αναπαραστάσεις, πιθανόν και ιδεοληψίες, πιθανόν και υπερβολικοί φόβοι όλων των παραγόντων της σχολικής κοινότητας. Αυτό, λοιπόν, πρέπει να το αναλύσουμε.

-Θα επανέλθω στο θέμα της σύγχυσης, αλλά προηγουμένως, όμως θα ήθελα να μας πείτε πώς ερμηνεύετε όλο αυτό το αυξημένο κοινωνικό και επιστημονικό ενδιαφέρον για τον σχολικό εκφοβισμό τα τελευταία χρόνια, παρόλο που η πλειονότητα των ερευνών δείχνει ότι είναι μικρής έκτασης και αφορά ήπιες μορφές;

-Κατά κάποιον τρόπο έγινε της μόδας. Ενώ, δηλαδή, το σχολείο έχει πάρα πολλά προβλήματα, όπως είναι της σχολικής αποτυχίας, της δυσκολίας των οικογενειών να σπουδάσουν τα παιδιά τους, της συνεχούς αλλαγής περιβάλλοντος, της διαρροής, προβλήματα από τη μεριά των καθηγητών, προβλήματα καταστάσεων, προβλήματα εκσυγχρονισμών, κτλ., έχουμε εδώ και δύο χρόνια κολλήσει σε ένα συγκεκριμένο θέμα και το οποίο δεν βρίσκεται σε αντιστοιχία με τα αποτελέσματα. Γιατί, αν πράγματι, υπάρχει μια έξαρση του φαινομένου, δηλαδή εκατοντάδες ή χιλιάδες παιδιά είναι δράστες, θύματα, σοβαρές επιπτώσεις κτλ., τότε πράγματι δικαιώνεται αυτή η επιλογή. Αν δεν είναι, όμως, πρέπει κάποιος να μας εξηγήσει γιατί γίνεται αυτό. Γιατί διευρύνουν τόσο πολύ αυτόν τον όρο, γιατί μπαίνουν σε ζητήματα κοινωνικού αποκλεισμού, το οποίο δεν έχει κανένα ενδιαφέρον για την εγκληματολογία κι έτσι δεν έχει να κάνει με τη βία αυτό το πράγμα, κλπ., κλπ.

-Αυτήν η αντιφατικότητα που υπάρχει στα αποτελέσματα των ερευνών, άλλες, οι οποίες αποτελούν την πλειονότητα, δείχνουν μικρό ποσοστό, ενώ άλλες δείχνουν χαμηλό ποσοστό, πιθανόν, να συνδέεται με τη μεθοδολογία τους. Θα ήθελα να κάνετε ένα σχόλιο σχετικά με τη μεθοδολογική προσέγγισης του σχολικού εκφοβισμού και πώς αυτή συμβάλλει στη διαμόρφωση των αποτελεσμάτων.

-Κάθε έρευνα πρέπει κανείς να τη δει ξεχωριστά. Αυτό που κατά τη γνώμη μου δημιουργεί την πλάνη αν θέλετε ή την παρερμηνεία είναι όταν λες πχ. λεκτική βία. Αν δύο παιδιά στην αυλή βρίζονται για λόγους αθλητικούς ή για λόγους ερωτικούς ή για οτιδήποτε άλλο, κάποιος αυτό το καταγράφει ως βία. Μετά, λέει ότι είναι λεκτική βία, δεν είναι ακριβώς φυσική βία, αλλά το καταγράφει ως βία. Αν δύο παιδιά σπρώχνονται στην αυλή για το ποιος θα πάει να μπει πρώτος στην τάξη ή ποιος θα βγει πρώτος από την τάξη, ο άλλος το καταγράφει ως βία, και βάζει μια μοναδούλα και αρχίζει να προσθέτει. Εντάξει, αν πάμε έτσι, κάθε κίνηση της εφηβείας, του δυναμισμού των νέων, της αυτοπεποίθησης, ή οτιδήποτε άλλο, είναι βία τότε. Τα πάντα είναι βία με αυτή τη λογική.

-Μια έτσι καινούρια μόδα θα την χαρακτήριζα εγώ προσωπικά, είναι η προσπάθεια σύνδεσης της συζήτησης του σχολικού εκφοβισμού με την κρίση. Ποια είναι η θέση σας πάνω σε αυτό;

-Κοιτάξτε αυτό είναι μια καραμέλα γενικά ότι όλα μπορούμε να τα συνδέσουμε με την κρίση. Όταν με το καλό περάσει η κρίση και κάτσουμε κάτω και δούμε ψύχραιμα ορισμένα πράγματα, θα δούμε πολύ λίγα πράγματα που συνδέονταν ευθέως με την κρίση. Προφανώς τα πάντα συνδέονται με τα πάντα. Αυτό είναι κανόνας της διαλεκτικής, αλλά το να πεις αυτή τη στιγμή ότι για ένα ποδοσφαιρικό ματς ή για μια ερωτική παρεξήγηση, δύο παιδιά πιάνονται στα χέρια κι αυτό έχει να κάνει με την κρίση, γιατί μιλάμε πάντα για τη σχολική βία, δεν μιλάμε τώρα για τα εγκλήματα επιβίωσης των μεταναστών, κλπ. Αυτά είναι άλλα πράγματα. Να τα συνδυάσουμε με την κρίση όλα αυτά, νομίζω πάει πολύ. Ούτε η κρίση που μπορεί να περνάει μια οικογένεια, ανεργία, κλπ, μπορεί να συνδεθεί με το ότι το παιδί αυτής της οικογένειας εκτονώνεται μέσω της βίας, γιατί μπορεί να είναι ένα παιδί που δεν το ενδιαφέρει η βία, κ.λπ. Άρα, νομίζω ότι είναι λίγο παραμύθια αυτά.

-Είστε χρόνια Καθηγητής στο τμήμα ΜΜΕ του ΕΚΠΑ. Ποιος είναι ο ρόλος των ΜΜΕ στη διόγκωση και τον υπερτονισμό του φαινομένου του σχολικού εκφοβισμού;

-Είναι κρίσιμος και καμιά φορά καθίσταται, πώς να το πούμε, παραγωγός του ηθικού πανικού, διότι όταν βλέπεις και στις εφημερίδες και στις τηλεοράσεις πρωτοσέλιδα ή πρώτη είδηση «Η ζούγκλα του μαυροπίνακα», «Τα παιδιά μες στο σχολείο δέρνονται, βιάζονται, κλέβουνε, κάνουνε...», προφανώς δημιουργούν στον τηλεθεατή και, κυρίως, στο γονιό έναν πανικό, ότι μέσα στο σχολείο γίνεται το «έλα να δεις». Μετά πας να κάνεις μια καταγραφή, και βλέπεις ότι όλα αυτά ήταν φυσιολογικά ζητήματα μιας εφηβείας που εκ των πραγμάτων συγκρούεται και, να το πω έτσι, «μετριέται».

-Κάθε τι πλέον ονομάζεται bullying, δηλαδή έχει μπει μέσα στην καθημερινή μας φρασεολογία, έχει γίνει ένα είδος μόδας, όπως αναφέρατε και χρησιμοποιείται με μεγάλη ευκολία. Αυτό κρύβει κάποια επικινδυνότητα ;

-Κοιτάξτε, και μόνο ότι σε όλη την ορολογία, την επιστημονική, χρησιμοποιούμε ελληνικούς όρους και, ξαφνικά, εδώ και πολλά χρόνια μπήκε στη ζωή μας το bullying και το ονομάζουμε όλοι bullying, ενώ άλλα πράγματα δεν τα ονομάζουμε με αγγλικούς όρους, πάει να πει ότι είναι ένα ξενόφερτο προϊόν, το οποίο υιοθετήθηκε, για διάφορους λόγους, από την ελληνική πολιτεία, έγιναν παρατηρητήρια περιφερειακά, νομαρχιακά, τοπικά, έρευνες, κ.λπ. Σας λέω καλά θα ήταν να δούμε το όλο το αποτέλεσμα, γιατί όταν έχει γίνει όλη αυτή η κινητοποίηση τόσων δασκάλων, τόσων συνεδρίων, τόσων εξειδικεύσεων και ακόμα δεν έχουμε δει σοβαρά γεγονότα, γιατί αν υπήρχαν σοβαρά γεγονότα θα τα είχαμε δει και στην τηλεόραση και στις εφημερίδες, πάει να πει ότι, επαναλαμβάνω, υπάρχει μια αναντιστοιχία. Τώρα ο καθένας μπορεί να την ερμηνεύσει με τον τρόπο του. Αλλά θα παρακαλούσα αυτούς που είναι υπεύθυνοι του αντι-bullying, δηλαδή, εν πάση περιπτώσει, το υπουργείο παιδείας κατά βάση, να μας πει τι ακριβώς έχει στο μυαλό του όταν τα κάνει όλα αυτά. Κάθε επιστήμονας κάνει την έρευνά του, εντάξει. Το υπουργείο τι κάνει; Παρατηρητήριο, λέει, του bullying, με ψυχολόγους, καλά εντάξει.

-Ως υπουργός δημόσιας τάξης είχατε κάνει κάποιες προτάσεις, για συνεργασία της αστυνομίας ή του αστυνόμου της γειτονιάς με τα σχολεία. Καταρχήν θα ήθελα να ρωτήσω ότι η λέξη «αστυνομία» πολλές φορές αντιμετωπίζεται με κάποια επιφύλαξη, είναι ένα ταμπού δηλαδή. Θα ήθελα να μου μιλήσετε λίγο γι αυτές τις σκέψεις που είχατε.

-Κοιτάξτε να δείτε, η αστυνομία είναι ένας θεσμός της δημοκρατίας. Ο αστυνόμος είναι φίλος του πολίτη. Άρα, ο αστυνόμος έχει μία τεχνογνωσία που είναι χρήσιμη για τα παιδιά και για τους γονείς. Δηλαδή, ποιος θα ενημερώσει την οικογένεια ή και το σχολείο για τους διαφόρους εμπόρους ναρκωτικών, για τους κινδύνους για τα τροχαία, για τους κινδύνους για διάφορες αρρώστιες που κυκλοφορούν στη γειτονιά; Δηλαδή, ο αστυνόμος είναι κάποιος, ο οποίος μόνο μας καταδιώκει λόγω των ιδεολογικών φρονημάτων; Σε ποιο έτος βρισκόμαστε, σε ποιον αιώνα. Άρα, λοιπόν, προφανώς δεν θα είναι ο αστυνόμος με τη στολή που θα μπει μες στο σχολείο και θα τρομάξει τον κόσμο, ενδεχομένως, κ.λπ. Αλλά ο αστυνόμος ως πολίτης, ως πατέρας σε μια γειτονιά, κ.λπ. δεν έχει ρόλο, δεν πρέπει να συμβάλλει; Τι είναι, ένας απομονωμένος άνθρωπος; Άρα, λοιπόν, ο σύλλογος γονέων, ο σύλλογος καθηγητών, ο δήμαρχος, όλοι αυτοί πρέπει να βρίσκουν έναν τρόπο να εντάξουν μέσα τους αστυνόμους της γειτονιάς για να λύνουν προληπτικά τα προβλήματα. Ανάμεσα στην πρόληψη είναι και η ασφάλεια γύρω από το σχολείο, είναι η ασφάλεια μέσα στο σχολείο.

-Είστε υπέρ των ορίων και εναντίον των τιμωρητικών πρακτικών. Θα ήθελα να μας πείτε σχετικά με αυτό.

-Υπάρχει μία τάση, ότι αν ποινικοποιήσουμε τη μαθητική ζωή μέσω του πανικού, και είναι μια επίπτωση με αυτή την boullyingκρατία που υπάρχει, δηλαδή, αφού υπάρχει τόσος σχολικός εκφοβισμός και τέτοια σχολική βία, άρα, λοιπόν, πρέπει κι εμείς να την αντιμετωπίσουμε με ποινικό τρόπο. Δηλαδή, μαλώνουνε δύο παιδιά και πρέπει το ένα να το στείλουμε τον εισαγγελέα. Και υπάρχει μία τάση νομοθετικής ρύθμισης και ποινικοποίησης. Εγώ τελείως είμαι εναντίον αυτών των πραγμάτων. Δεν νομίζω ότι ο εισαγγελέας έχει καμιά δουλειά στις σχολικές αντιπαραθέσεις, στις εντάσεις, κ.λπ. Δεν είπα να βγάλει κάποιος τα μαχαίρια και να κυνηγάει να σκοτώσει κάποιον. Άρα, λοιπόν, οι κανόνες και οι κανονισμοί πρέπει να συναποφασίζονται, να γίνεται μία πρόταση από το σύλλογο καθηγητών, να συζητάνε οι γονείς, να συζητάνε τα δεκαπενταμελή, να συζητάνε όλοι εν πάση περιπτώσει, για να δούνε με ποιον τρόπο θα ζούνε ως σχολική κοινότητα. Να το ξέρουν και οι μαθητές ότι αυτό πρέπει να κάνουν, αυτό δεν πρέπει να κάνουν. Να ξέρουν την επίπτωση, όχι αναγκαστικά τιμωρία.

-Θα θέλετε να προσθέσετε κάτι στη συζήτηση που κάναμε και δεν σας έδωσα την ευκαιρία μέσα από τις ερωτήσεις που διατύπωσα.

-Εγώ νομίζω ότι, παρ' όλες τις επιφυλάξεις που έχω για όλα αυτά που είπαμε, θεωρώ ότι δίνεται η ευκαιρία, θα μπορούσε να δοθεί με πιο διαφορετικό τρόπο, δίνεται η ευκαιρία οι μαθητές να εκπαιδευτούν στην ειρηνική, ήπια και δημοκρατική και διαφανή επίλυση των διαφορών, των εντάσεων. Αυτό είναι καλό. να μάθουνε δηλαδή πώς χειρίζεσαι μία διαφωνία μέσα στην τάξη και να μην είσαι στη λογική του άσπρου-μαύρου, της λογικής της κατάληψης ή της, από τη μεριά των δασκάλων, αποβολής, κ.λπ. Αυτό είναι το θετικό. Και θετικό, επίσης, είναι οι γονείς, οι δάσκαλοι, τα παιδιά, όλοι μαζί να συνεκτιμάνε τους οποιουσδήποτε κινδύνους που μπορούν να προκύψουν σε ένα σχολείο, και όχι μόνο τη βία, από διάφορα πράγματα, από το περιβάλλον, από την εγκληματικότητα έξω από το σχολείο, από τις εγκαταστάσεις, του εξοπλισμούς, από οτιδήποτε. Άρα, λοιπόν, το θετικό είναι αυτό. Μία συνέργεια και μια συνευθύνη.

Η παρούσα συνέντευξη παραχωρήθηκε στο πλαίσιο της Επιστημονικής Ημερίδας με τίτλο «Σχολικός Εκφοβισμός-Σχολική Διαμεσολάβηση», η οποία θα πραγματοποιηθεί την Πέμπτη 12 Μαΐου 2016 και ώρα 18.00 στο Συνεδριακό Κέντρο «Κάρολος Παπούλιας» του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Ο κ. Πανούσης είναι κεντρικός ομιλητής.